voorpagina > sabbat > de eerste dag

Zijn de bijbelteksten over de 'eerste dag' dan een bewijs voor de zondag?

De eerste dag werd al heel vroeg als een bijzondere dag gezien. Het was de dag waarop de eerste christenen bijeen kwamen. De 'eerste dag' komt in de betekenis van zondag een aantal keren voor in het Nieuwe Testament. Een enkele keer wordt ook de achtste dag genoemd, waarmee dan eveneens de eerste dag wordt bedoeld.

Mattheüs 28:1 - Laat na de sabbat, tegen het aanbreken van de eerste dag der week, ging Maria van Magdala en de andere Maria het graf bezien.

Marcus 16:2 – En zeer vroeg op de eerste dag der week gingen zij naar het graf, toen de zon opging.

Marcus 16:9 – Toen Hij des morgens vroeg op de eerste dag van de week opgestaan was, verscheen Hij eerst aan Maria van Magdala, van wie Hij zeven boze geesten uitgedreven had (NGB).

Johannes 20:19 – Toen het dan avond was op die eerste dag der week en ter plaatse, waar de discipelen zich bevonden, de deuren gesloten waren uit vrees voor de Joden, kwam Jezus en stond in hun midden en zeide tot hen: Vrede zij u (NGB)!

Aan andere teksten wordt in het navolgende meer uitgebreid aandacht besteed.

Johannes 20:26

En na acht dagen waren zijn discipelen weer in het huis en Thomas met hen. Jezus kwam, terwijl de deuren gesloten waren, en Hij stond in hun midden en zeide: Vrede zij u! (NGB).

En acht dagen later waren de discipelen weer binnen, en Thomas was met hen. Jezus kwam, toen de deuren gesloten waren, en stond in het midden en zeide: Vrede zij u. (KV Johannes, 199; opnieuw uit de grondtekst vertaald).

Het gaat in dit vers om 'acht dagen later', dat wil zeggen om de achtste dag na wat in vers 19 verhaald is. Het is opnieuw de eerste dag van de week waarop de discipelen bij elkaar komen. Daaruit volgt niet, dat ze op andere dagen niet samengekomen zijn. Maar wel komt opnieuw de Here op Zijn opstandingsdag bij zijn discipelen. Daarmee geeft Hij, en niet een mens, aan deze dag een bijzondere betekenis, en onderscheidt Hij deze dag van de andere dagen. Ook nu zijn de deuren gesloten en groet Jezus de discipelen nadat Hij plotseling in hun midden staat (KV Johannes, 204).

Dat het de eerste dag van de week betreft, wordt duidelijk wanneer een vergelijking wordt gemaakt met Marcus 8:31. Jezus stierf op vrijdag (dag 1) en stond op zondag op uit de doden (dag 3). Voor het aanduiden van deze derde dag wordt hier de uitdrukking 'na drie dagen' gebruikt. Andere voorkomende uitdrukkingen als 'in drie dagen' en 'ten derde dage' duiden op dezelfde eerste dag van de week (SDAR).

Marcus 8:31 - En Hij begon hen te leren, dat de Zoon des mensen veel moest lijden en verworpen worden door de oudsten en de overpriesters en de schriftgeleerden, en gedood worden en na drie dagen opstaan (cursivering toegevoegd).

Mattheüs 20:19 - ... en ten derde dage zal Hij opgewekt worden (cursivering toegevoegd).

Mattheüs 27:40 - Gij, die de tempel afbreekt en in drie dagen opbouwt, red Uzelf, indien Gij Gods Zoon zijt, en kom af van het kruis (cursivering toegevoegd).

Deze mening wordt versterkt doordat ook in de vroege geschriften van o.a. Barnabas en Justinus de Martelaar sprake is van de achtste dag, waarmee de dag van de opstanding van Christus bedoeld wordt (SDAR).

Handelingen 20:7

En toen wij op de eerste dag der week samengekomen waren om brood te breken, hield Paulus een toespraak tot hen en, daar hij van plan was de volgende dag te vertrekken, zette hij zijn rede voort tot middernacht (NGB).

Volgens deze tekst is het voor de christenen heel gebruikelijk om op een bepaalde tijd op een bepaalde plaats samen te komen om het brood te breken. De opbouw van de tekst geeft de indruk dat het hier in elk geval niet om een eenmalige bijeenkomst gaat. De bepaalde tijd viel volgens de tekst op een zondag, maar het is onwaarschijnlijk dat de samenkomst, waarover hier gesproken wordt, in de synagoge plaatsvindt. Was dit het geval geweest, dan was de synagoge genoemd. Er was dus een andere plaats waar deze samenkomsten werden gehouden (SDAR).

Ook al is Paulus zeven dagen in Tróas en gaat er in elk geval een sabbat voorbij, deze wordt in de tekst niet genoemd. De eerste dag krijgt hier de aandacht (SDAR).

Waarschijnlijk gebruikt Lucas de Romeinse tijdrekening, van middernacht tot middernacht (vgl. Johannes 20:19), de tijdrekening die al bijna 200 jaren in deze streek werd gebruikt. Daarmee kan deze samenkomst, behalve overdag, ook op een zondagavond zijn gehouden. Wat verklaart dat Paulus tot middernacht een toespraak houdt en op maandag vertrekt uit Tróas (SDAR).

1 Corinthiërs 16:1-2

Wat nu de inzameling voor de heiligen betreft, doet ook gij, evenals ik het in de gemeenten van Galatië geregeld heb: elke eerste dag der week legge ieder uwer naar vermogen thuis iets weg, en hij spare dit op, opdat er niet eerst na mijn komst inzamelingen moeten gehouden worden (NGB).

Wat nu de collecte voor de heiligen betreft, moet gij op dezelfde wijze handelen, als ik ook aan de kerken van Galatië heb verordend. Op elke eerste dag der week moet ieder van u iets wegleggen, opsparend, wat hem gelegen komt, opdat de collecten niet eerst behoeven te geschieden, wanneer ik gekomen ben (KV Mattheüs, 206; opnieuw uit de grondtekst vertaald).

Nu de kwestie van de collecte ten bate van de christenen in Judea: houd ook u zich maar aan de richtlijnen die ik gegeven heb aan de gemeenten in Galatië. Elke eerste dag van de week moet u thuis allemaal naar vermogen iets opzijleggen en het opsparen. Dan hoeft er bij mijn komst niet meer gecollecteerd te worden (Groot Nieuws Bijbel).

Volg voor de collecte voor de arme gelovigen de richtlijnen die ik de gemeenten van Galatië heb gegeven. Die komen hierop neer, dat ieder van u elke zondag iets opzij moet leggen van wat hij heeft verdiend. Bewaar het tot ik bij u kom (Het Boek).

Sommigen zijn van mening dat het hier om een zondagsviering gaat. Reden hiervoor is dat net als nu de collecte in de gemeenten van Galatië en Corinthe een belangrijk onderdeel van de eredienst was. Dit was het moment dat iedereen en iedere gemeente bij elkaar was om God te aanbidden.

Omdat er geen collectes nodig zouden moeten zijn, en dat wel het geval is als alle giften uit de huizen moeten worden verzameld, is het waarschijnlijk dat de giften op een centrale plaats werden bewaard. Het woord 'thuis' wordt in de grondtekst niet gebruikt. Bovendien laat de grondtekst zien dat het bij het geven om iets heel persoonlijks gaat, iets wat iemand zelf moet doen. Hiervoor kan een vergelijking worden gemaakt met Handelingen 2:38, waar dezelfde uitdrukking wordt gebruikt en waar ook niet bedoeld wordt dat een ieder zich thuis moet laten dopen. Het in de grondtekst gebruikte woord voor wegleggen, 'thesaurizon', verwijst regelmatig naar het verzamelen op een centrale plaats (zie bijvoorbeeld Maleachi 3:10).

Handelingen 2:38 - Bekeert u en een ieder van u late zich dopen op de naam van Jezus Christus, tot vergeving van uw zonden, en gij zult de gave des Heiligen Geestes ontvangen.

Maleachi 3:10 - Brengt de gehele tiende naar de voorraadkamer, opdat er spijze zij in mijn huis.

Tenslotte wordt in het Nieuwe Testament alleen maar over het inzamelen op een zondag gesproken, en nooit een instructie voor een inzameling op een sabbat gegeven.

Vragen die bij deze tekst kunnen worden gesteld:

•	Welke reden kan er zijn voor het inzamelen op de eerste dag van de week, behalve dat deze dag aan God gewijd was?
•	Wanneer op elke dag geld opzij gelegd kan worden, waarom zegt Paulus dan dat het op de eerste dag van de week moet gebeuren?
•	Is het niet zo dat volgens 1 Corinthiërs 1:2 deze gehele brief inclusief deze instructie voor alle christenen bestemd is, en niet alleen voor de gemeenten van Corinthe en Galatië?
•	Wanneer een bijbeltekst gevonden kon worden met de tekst: "Op elke zevende dag der week legge ieder uwer naar vermogen thuis iets weg", zou deze tekst dan worden gebruikt als bewijs voor de samenkomst op de zevende-dag?
•	Op grond waarvan houdt de adventkerk op de zevende dag een collecte, een dienst der offerande, hoewel in het Nieuwe Testament alleen geld wordt ingezameld op de eerste dag van de week?

Deze laatste vragen zijn toegevoegd om de uitersten in de argumenten aan te geven in de discussie rond deze bijbeltekst. In elk geval wordt de gemeenteleden in deze tekst gevraagd om alvast regelmatig iets opzij te leggen voor de armen. Wanneer dit regelmatig gebeurt kan meer worden ingezameld, dan wanneer dit alleen op het laatste moment gebeurd, vlak voordat Paulus komt.

Geen bewijs

Er kan geconcludeerd worden dat de eerste christenen op de eerste dag (1) samenkomen, (2) het brood breken en (3) naar toespraken luisteren. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat (4) tijdens de samenkomst inzamelingen werden gehouden voor de armen.

Deze gebruikelijke bezigheden op de eerste dag van de week worden bevestigd door de vroege geschriften waarin beschrijvingen van de bijeenkomsten op de eerste dag van de week zijn opgenomen. Deze bijeenkomsten stonden in het teken van de opstanding van Christus.

Dit alles is echter geen bewijs dat de eerste dag van de week in de plaats van de sabbat gekomen is. Beide dagen werden, naast elkaar, door verschillende groepen mensen als speciale dag gezien.