voorpagina > sabbat > betekenissen van de rustdag

Betekenissen van de rustdag

In de loop van de geschiedenis zijn diverse betekenissen gegeven aan het Vierde Gebod. Daarbij is het uitgangspunt dat het woordje 'sabbat' te maken heeft met 'rust'. Er wordt onder meer een onderscheid gemaakt tussen de volgende betekenissen:

•	moreel
	Thomas van Aquino gaf een letterlijke morele betekenis aan de sabbat: in morele zin schrijft het Vierde Gebod een dag voor waarop we rusten van onze lichamelijke en geestelijke bezigheden (DTG deel 2, 32).
	Dezelfde Thomas van Aquino zag nog een tweede morele betekenis, maar dan in diepere zin: "We moeten ophouden met al onze zonden en rusten met onze geest in God. Het gaat hier dus niet over het 'uitwendige rusten', maar over het rusten van onze zonden en het geestelijke rusten in God" (DTG deel 2, 32).
•	ceremonieel
	Naast de morele betekenis ziet Thomas van Aquino een letterlijke ceremoniële betekenis in de sabbat door het feit dat de rust in het Vierde Gebod op een zaterdag valt (DTG deel 2, 32).
	Voor Calvijn is de sabbat in de eerste plaats "iets uitwendigs, een uiterlijk teken, een figuur of schaduw, die met de komst van Christus werd afgeschaft. Immers Christus is het lichaam, de volle waarheid, en met zijn verschijning komt er een einde aan die oudtestamentische schaduwen (Colossenzen 2:16). Christus is niet meer tevreden met één dag, maar slechts met de hele loop van ons leven" (DTG deel 2, 26-27).
•	allegorisch (zinnebeeldig)
	O.a. Augustinus had het standpunt dat de overige negen geboden in eigenlijke zin gehouden moeten worden, maar dat het vierde figuurlijk mag worden opgevat. "Met de uiterlijke rust op de sabbat wordt de geestelijke rust bedoeld, waarop Jezus wijst met zijn woorden: Komt tot mij, allen die vermoeid en belast zijt, en Ik zal u rust geven (Mattheüs 11:28). Onze sabbat is binnenin, in ons hart, aldus Augustinus" (DTG deel 2, 31).
	Evenals Thomas van Aquino zag de middeleeuwse geleerde Petrus Lombardus in de rust op de sabbat niet alleen de rust van de ziel, maar ook die van Christus in het graf (op de zaterdag na zijn kruisiging) afgebeeld (DTG deel 2, 31).
•	anagogisch
	Thomas van Aquino was ook van mening dat het rusten op de sabbat vooruit wijst naar iets toekomstigs, namelijk het smaken en genieten van God in ons vaderland, de hemel. Oftewel de sabbat wijst vooruit naar onze hemelse rust en naar het genieten straks van ons leven met God (DTG deel 2, 33).

Ter verduidelijking: "Onder 'moreel' wordt verstaan alles wat in het Vierde Gebod blijvend geldig is, terwijl 'ceremonieel' heet wat tot de oudtestamentische zijde van het Vierde Gebod behoort, en daarom voor vandaag niet meer geldt" (DTG deel 2, 32).

Verschillende van de bovengenoemde betekenissen komen niet alleen bij de sabbat, maar ook duidelijk in de viering van de zondag naar voren.

Moreel

In morele zin rusten we ook op zondag in lichamelijke en geestelijke zin uit van de dagelijkse bezigheden. Er wordt alleen niet, zoals bij de sabbat, achteruitgekeken naar de afgelopen week, maar er wordt nieuwe kracht opgedaan voor de met de zondag begonnen week.

Ceremonieel

De stelligheid waarmee Calvijn de sabbat een uiterlijk teken noemt, die afgeschaft is, moet enigszins genuanceerd worden. Want Calvijn is nog steeds voorstander van een speciale rustdag. Bovendien noemt hij nog twee andere redenen voor de instelling van de sabbat, nl. het apart zetten van een dag voor de samenkomsten om de wet te horen en voor de ceremoniën, én het rusten van de dagelijkse arbeid (DTG deel 2, 27).

Maar het teken van de sabbat is het teken van het verbond tussen God en het volk van Israël. De viering van de sabbat op de zevende dag is een onderdeel van de wet van Mozes.

De eerstgenoemde ceremoniële betekenis, de rust op zaterdag, is niet duidelijk in de zin van ceremonieel als afschaduwing van het lijdenswerk van Christus, zoals de tempeldienst in het Oude Testament dat was. Met de sabbat keek Israël terug naar de schepping en de uittocht uit Egypte (DTG deel 2, 33).

Allegorisch

De allegorische betekenis van de sabbat, als zou deze wijzen op het rusten van Christus in het graf, is minder voor de hand liggend. "Wat heeft de viering van de sabbat gemeen met Christus' rusten in het graf? Hoe kan de blijdschap van de sabbat een voorbeeld zijn van Christus' vernedering?" (DTG deel 2, 33).

Bij deze uitleg van de sabbat "ligt het zeer voor de hand om de oudtestamentische rust voor afgeschaft te verklaren, omdat Christus immers uit de rust van het graf is opgestaan" (DTG deel 2, 31).

Wanneer de allegorische betekenis wordt geïsoleerd van de overige betekenissen komt de vraag naar boven of het Vierde Gebod nog geldig is. Zeker wanneer we het standpunt van Augustinus bekijken. Maar de kerk heeft nooit van het Vierde Gebod gezegd dat deze niet meer geldig is (DTG deel 2, 31).

Anagogisch

Tenslotte zien we, net als bij de sabbat, de anagogische betekenis ook terug bij de viering van de zondag. Wij mogen immers vooruitkijken naar de eeuwige rust in de hemel.

Deze anagogische betekenis komt sterk naar voren in Hebreeën 4. Dit hoofdstuk uit de Bijbel vertelt ons van de rust van God op de zevende dag, die een belofte voor de mens inhoudt. Hij mag namelijk ingaan in die rust, die wordt voorgesteld als Kanaän en de hemel. Het gaat in dit hoofdstuk eigenlijk niet over sabbat-dagen, maar over sabbat-plaatsen. De rust waarover vroeger gesproken is, was maar een voorlopige rust. Het volk van God staat de echte rust nog te wachten, als de belofte in geloof aanvaard wordt (DTG deel 2, 34-35).

Hebreeën 4:1-13 - Over de rust, die God geeft.

Enkele betekenissen die in het verleden aan de sabbat zijn toegekend spelen dus nu nog steeds een rol. Daarom, en omdat het onderscheid tussen moreel en ceremonieel verre van duidelijk is, pleit J. Douma voor het gebruik van twee eenvoudiger begrippen, namelijk 'voorlopig' en 'blijvend':

•	voorlopig
	De viering van de sabbat was voorlopig, "omdat de kerk na Christus' komst een andere dag ging vieren" (DTG deel 2, 31).
•	blijvend
	"Tegelijk kunnen we zeggen dat er in het Vierde Gebod blijvende elementen zijn, die net zo goed voor de nieuwtestamentische kerk als voor het oude Israël gelden" (DTG deel 2, 31).

Immers, beide dagen hebben een speciaal karakter en "zijn feestdagen, omdat er verlossing te vieren valt. De verlossing uit het slavenhuis Egypte, gevierd op sabbat, vindt haar verlenging en verdieping in de verlossing uit de slavernij van de zonde door de opstanding van Christus, gevierd op zondag" (DTG deel 2, 24).

"Op beide dagen neemt de eredienst een belangrijke plaats in. De heilige samenkomsten en de bijeenkomsten in de synagoge vallen te vergelijken met onze huidige kerkelijke samenkomsten" (DTG deel 2, 24).

En, "zoals de sabbat gemaakt is voor de mens, om uit te rusten en feest te vieren, zo is ook de zondag gemaakt voor de mens" (DTG deel 2, 24).