voorpagina > sabbat > schepping en sabbat

Heeft God de sabbat dan niet ingesteld bij de schepping?

Nee, God heeft de zevende dag voor zichzelf geheiligd na de schepping. Hij gaf een aparte betekenis aan de zevende dag na zes scheppingsdagen. Hij zette de zevende dag apart en rustte van zijn werk. Maar toen is de sabbatdag nog niet als gebod voor de mens ingesteld.

Genesis 2:3 - En God zegende de zevende dag en heiligde die, omdat Hij daarop gerust heeft van al het werk, dat God scheppende tot stand had gebracht.

Hoewel van God niet gezegd kan worden dat Hij moe wordt. God rustte op de zevende dag van al het werk dat Hij gemaakt had. Dit rusten heeft (nog steeds) de betekenis van 'niet meer scheppen'. Daarom wordt de zevende dag ook niet afgesloten met 'toen was het avond geweest en het was morgen geweest: de zevende dag'.

Jesaja 40:28 - Weet gij het niet, hebt gij het niet gehoord? Een eeuwig God is de HERE, Schepper van de einden der aarde. Hij wordt noch moede noch mat, zijn verstand is niet te doorgronden.

Er was slechts één gebod van kracht in het paradijs, nl. om niet te eten van de boom van de kennis van goed en kwaad. Dit verbod zou men kunnen terugvoeren op het ene grote gebod dat de samenvatting is van de Tien Geboden: God liefhebben en onze naaste als onszelf.

Genesis 2:16-17 - En de HERE God legde de mens het gebod op: Van alle bomen in de hof moogt gij vrij eten, maar van de boom der kennis van goed en kwaad, daarvan zult gij niet eten, want ten dage dat gij daarvan eet, zult gij voorzeker sterven.

Het is helemaal niet zeker dat Adam en Eva de sabbat onderhielden toen zij in de Hof van Eden woonden. Voor de zondeval was er voor mensen immers nog geen sprake van werken en rusten, om bij te komen van vermoeiende arbeid? De eerste mens en zijn vrouw konden elke dag besteden aan het dienen van hun Schepper.

Daarna heeft men al vroeg aan God geofferd en de naam van God aangeroepen, waarmee men betekenis gaf aan het grote gebod. Maar het staat niet vast dat deze offerdienst als uiting van de liefde voor God op een sabbat gebeurde vanwege een sabbatsgebod. Ook wetenschappelijk onderzoek heeft hiervoor geen bewijzen gevonden. Bovendien is deze offerdienst niet te vergelijken met de vorm van eredienst van het volk van Israël - met al haar bepalingen - waarmee zij de sabbat vanaf de Sinaï heiligden.

Genesis 4:3,5 - Na verloop van tijd nu bracht Kaïn van de vruchten der aarde aan de HERE een offer; ook Abel bracht er van de eerstelingen zijner schapen, van hun vet; en de HERE sloeg acht op Abel en zijn offer, maar op Kaïn en zijn offer sloeg Hij geen acht.

Genesis 8:20 - En Noach bouwde een altaar voor de HERE, en hij nam van al het reine vee en van al het reine gevogelte en bracht brandoffers op het altaar.

Genesis 26:25 - Toen bouwde hij (Abraham) daar een altaar en riep de naam des HEREN aan.

Voor Exodus wordt dus geen enkele keer gesproken van de aartsvaders die de sabbat onderhielden. Daarom worden in hoofdstuk 16 uitgebreide instructies gegeven met betrekking tot de sabbat, tegelijk met de instructies voor het verzamelen van het manna. Via Mozes worden deze instructies aan het volk meegedeeld.

Exodus 16:4-5 - Toen zeide de HERE tot Mozes: Zie, Ik zal voor u brood uit de hemel laten regenen; dan zal het volk uitgaan en verzamelen zoveel als voor elke dag nodig is, opdat Ik het op de proef stelle, of het al dan niet wandelt naar mijn wet. En als zij op de zesde dag bereiden wat zij hebben binnengebracht, dan zal dit dubbel zoveel zijn als wat zij op de andere dagen verzamelen.

Ook Nehemia laat overtuigend zien dat de sabbat met de andere geboden bij de berg Sinaï door de HERE aan het volk bekend zijn gemaakt. Temeer daar in vers 15 gelijk daarop volgend het brood uit de hemel, het manna uit Exodus 16, wordt genoemd.

Nehemia 9:13-15 - Op de berg Sinai zijt Gij nedergedaald en hebt met hen gesproken uit de hemel, en hun rechtvaardige verordeningen, betrouwbare wetten, goede inzettingen en geboden gegeven. Ook hebt Gij hen uw heilige sabbat doen kennen en hun geboden, inzettingen en een wet gegeven door de dienst van uw knecht Mozes. Brood uit de hemel hebt Gij hun gegeven voor hun honger, en water voor hen uit een rots doen komen voor hun dorst. Ook hebt Gij hun bevolen het land in bezit te gaan nemen, dat Gij gezworen hadt hun te zullen geven.

Een bepaalde groep wil in eerste instantie niet luisteren naar de inzettingen die de HERE via Mozes aan het volk bekend heeft gemaakt (vgl. Ezechiël 20:11-17). Maar uiteindelijk dringt de boodschap van de HERE door, en rust het volk op de sabbatdag.

Exodus 16:27-28 - Toen er dan ook van het volk op de zevende dag heengingen om wat te verzamelen, vonden zij het niet. Daarom zeide de HERE tot Mozes: Hoelang weigert gij mijn geboden en wetten te onderhouden?

Exodus 16:30 - Toen rustte het volk op de zevende dag.

De sabbat was dus al wel bij Israël bekend voordat de Tien Geboden aan hen worden gegeven. Op dat moment wordt de sabbat het teken van het verbond voor het volk. Maar het is de vraag of Israël voor de wetgeving de sabbat strikt hebben gehouden (KV Genesis, 28). Uit de teksten komt naar voren dat Israël niet alleen moet wennen aan het manna vanaf de dag dat dit uit de hemel valt, maar ook aan de sabbatsdag.

J.P. Lettinga stelt de volgende vraag: "Heeft God door het inhouden van het manna het volk gewend aan het houden van de sabbat?" (DTG, 185).

Exodus 20 haalt de schepping aan als voorbeeld voor de sabbat. Dat is niet verwonderlijk wanneer men bedenkt dat de schrijver van Exodus hoogstwaarschijnlijk ook het boek Genesis heeft geschreven. Hij refereert aan de schepping om het belang van de wet te benadrukken, en om te laten zien dat God het voorbeeld heeft gegeven. Maar Deuteronomium 5 laat zien waarom de sabbat is ingesteld: om te gedenken dat het volk als slaven in Egypte heeft geleefd en door God uit dat land is geleid.

De sabbat wordt gegeven aan Israël en is vanaf dat moment het teken van het verbond tussen God en zijn volk. Net als de besnijdenis een teken is van het verbond dat God met Abraham en zijn gehele nageslacht sloot.

Exodus 31:17 - Tussen Mij en de Israëlieten is deze een teken voor altoos, want in zes dagen heeft de HERE de hemel en de aarde gemaakt, en op de zevende dag heeft Hij gerust en adem geschept.

Hoewel het sabbatsgebod dus niet bij de schepping is ingesteld, doet zowel het vieren van de sabbat als de zondag nog wel steeds denken aan het ritme van de schepping: zes dagen arbeid - één dag rust. Ook als de zondeval niet had geleid tot een vierde gebod, zou de basis voor de rustdag, het fundament, bestaan door Gods schepping.